بورکی Boorekey

لهجه ی اقوام ایرانی و لطیفه ها. از دکتر محمود دهقانی - استرالیا
نویسنده : بردیا دهقانی - ساعت ۱٠:٢٢ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/۳/٦
 

 لهجه ی اقوام ایرانی و لطیفه ها. از دکتر محمود دهقانی - استرالیا

برگرفته از  هفته نامه نسیم جنوب بوشهر www.nasimjonoub.com

آقای آیت‌ الله خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران هفته‌ی گذشته، هنگام بحث غیبت، اشاره داشتند که تقلید لهجه‌ی اقوام ایرانی در صورتیکه به قصد استهزاء باشد حرام است. این کار  ستودنی و بسیار سنجیده  است. در رابطه با تقلید لهجه ی اقوام   جا دارد به مطلب  تاریخی کوتاهی اشاره کنم.

مبلغ مذهبی مسیحی  ایتالیائی ( پیترو د لا واله ) که در سال ۱۶۱۸ میلادی در کاخ اشرف (بهشهر) مازندران به حضور شاه عباس اول رسیده و در سفره خانه با او بر سر سفره نشسته بود به نکته ای اشاره کرده که چون مدرک معتبری برای به وجود آمدن لطیفه میان آذری ها و فارس ها و مردم استان های دیگر است و برخی فکر کرده اند این یک تبعیض است به آن اشاره می شود. پیش از هر چیز بد نیست اشاره ای به گفته دوست روانشناسم شود که معتقدند هر انسانی چه سیاسی و چه غیر سیاسی چه دانشمند و چه عامی وقتی مورد لطیفه و طنز و کاریکاتور قرار می گیرد در دل کاریکاتوریست و طنز نویس و لطیفه گو و اجتماع مربوطه جا باز کرده و دوست داشتنی است. بدون شک اگر آماری گرفته شود آذری ها بیشتر از دیگران در استان های کشور ازدواج کرده اند. نمونه ساده آن در پایتخت ایران مشاهده می شود.

شاه عباس اول که اجدادش از شیخ صفی الدین اردبیلی گرفته تا تمام پادشاهان صفوی آذری زبان بودند و در اصفهان پایتخت صفوی از مهمانان با تکیه کلام صفا گلدی خوش گلدی پذیرائی می کرد با آنکه بسیار جدی بود، برای رفع خستگی مایل به لطیفه و خنده بود. هر وقت از دست قزلباش ها و قورچی باشی ها گله مند می شد و غمگین بود پیاله چی اش که دلی محمد نام داشت (دلی یعنی لوده و بذله گو به آذری) احضار می کرد و از او می خواست لطیفه بگوید. دلی محمد با آنکه خودش ترک زبان بود ادای قورچی باشی ها و قزلباش ها ی ترک را در می آورد و شاه عباس را از ته دل می خنداند. شاه عباس با وزرایش هم شوخی داشت. مثلا سارو تقی وزیر مازندران که بچه تبریز بود و موهای بلوند داشت را در حضور دلاواله تقی زرد صدا می کرد و دلاواله از خنده ریسه رفته بود.

وقتی "کاتن" ایلچی انگلیسی به اتفاق توماس هربرت به حضور شاه عباس رسیدند پس از معاملات اسلحه و بازرگانی هنگام نوشیدن چای و شربت دلی محمد پیاله چی به ترکی از هربرت که ترکی را خوب می فهمید پرسید: حقیقت دارد که عبدالرحمان ابن ملجم قاتل حضرت علی اروپا زندگی می کند؟ با این سوال نه تنها سفیر انگلیس و هربرت بلکه خود شاه عباس هم از خنده ریسه رفت.

لطیفه و جک بین فارس و آذری را خود ترک زبان ها راه انداختند نه فارس ها. و نه ترک های عامی بلکه شاهان ترک زبان آغازگر آن بودند.